Độc đáo chợ phiên Ba Đồn

(QBĐT) -  "Ba Đồn một tháng sáu lần/Chợ phiên tụ điểm xa gần bán mua",câu ca lưu truyền trong dân gian gợi về một nét đẹp riêng của một ngôi chợ nằm ở bờ Bắc con sông Gianh huyền thoại. Đó chính là chợ Ba Đồn ở huyện Quảng Trạch, một trong những chợ cổ nhất của tỉnh Quảng Bình.  Trải qua bao thăng trầm của thời gian, nơi đây vẫn duy trì hình thức họp chợ phiên, tạo nên vẻ độc đáo có tính chất truyền thống bởi ngay trong lòng một thị trấn đang hiện đại hóa từng ngày lại có một nét văn hóa xưa vẫn đang tồn tại.  Ký ức một thời
Theo lịch sử, thuở xưa chợ Ba Đồn ở tại địa phận làng Phan Long. Chợ Ba Đồn cổ chỉ đóng dưới một vòm cây đại thụ, cao hàng chục mét, có tán lá rộng. Sở dĩ có tên là Ba Đồn là vì về đời Hậu Lê, Chúa Trịnh có lập ba đồn lính đóng ở chung quanh thị trấn (Đồn Trung Thuần, Đồn Phan Long và Đồn Xuân Kiều). Ban đầu lập ra chợ này, mục đích để quân lính các đồn gặp gỡ, vui chơi, trao đổi, mua bán đồ ăn vật dụng, thức nhắm...
Đáng kể, ngày họp chợ nhiều khi cũng là dịp để hội thao luyện binh, đọ tướng, thử sức giữa quân lính các đồn. Sau vì địa thế ở giữa giới hạn hai xứ Đàng trong và Đàng ngoài nên hai bên đến tụ họp ở đó mà trao đổi sản vật cho nhau. Chính  nơi đây đã hội tụ nhiều nhiều yếu tố "thiên thời địa lợi" nên đã sớm hình thành trung tâm thương nghiệp, buôn bán, trao đổi cũng như trung tâm giao lưu văn hóa, vui chơi của nhân dân.



Hàng đan lát tại chợ. Ảnh: N.L

Đến thời Pháp thuộc, chợ được dựng thành 5 đình lớn kế tiếp nhau, mỗi đình rộng từ 20-25 m, dài 60-80 m, nền láng xi măng và mái lợp ngói Hồng Ký. Hai dãy phố xá của Người Việt và Hoa kiều được hình thành với những sản phẩm có tiếng như: thuốc bắc, xăng dầu, trầm hương, vàng mã. Ngoài ra, còn có vài xưởng người tây buôn thuốc lá, rượu, xì gà... Như vậy, từ một chợ nhỏ của một vùng quê, dần dần Ba Đồn đã biến thành một chợ lớn nổi tiếng khắp khu vực Bắc Trung Bộ.
Đến hẹn lại lên, mỗi tháng chợ họp 3 phiên vào các ngày mùng sáu, mười sáu, hai sáu âm lịch và chỉ họp một ngày thì tan. Mỗi phiên có vài ngàn người đổ về từ các vùng đất, Nghệ Tĩnh, Trị, Thiên cho đến Quảng Nam với nhiều sản vật như: lúa, gạo, tơ lụa, săng gỗ, trâu bò... thật náo nhiệt. Dưới bóng mát của các cây ngô đồng, phố xá, lều quán lại mọc lên san sát và hàng hóa từ muôn nơi lại tuôn về chợ chất chồng như núi, như non. Chính nếp sinh hoạt độc đáo của phiên chợ Ba Đồn đã đi vào phương ngôn của người dân một cách nhẹ nhàng, gợi mở mà chân thực: "Ba Đồn là chợ xưa nay/ Tụ nhân, tụ hóa mười ngày một phiên/ Phố phường Nam, Khách hai bên/Khi đông cũng phải vài nghìn người ta".
Ngoài việc mua bán, chợ còn tổ chức các hoạt động giao lưu đấu cờ người, đấu vật, hát bài chòi, đá bóng... Ngày nay, chợ Ba Đồn được xây dựng lại khang trang, đẹp đẽ và nằm cạnh bến đò Cửa Hác (trên vị trí chợ cũ trước đây). Với khuôn viên rộng trên 40.000 m2, chợ được thiết kế có 3 đình xây lợp ngói đã thu hút trên 1.200 hộ kinh doanh. Riêng phiên chợ lại được quy hoạch thành một khu vực sân trời để người dân có cơ hội mua bán. Truyền thống và độc đáo
Theo dòng thời gian, trải qua bao nhiêu biến động và dịch chuyển song chợ Ba Đồn là một trong số ít các chợ trong tỉnh còn duy trì hình thức sinh hoạt chợ phiên. Cứ tới các ngày họp chợ, các sản vật, hàng hoá từ những làng quê, phố phường... theo các ngả đường bộ, đường sông vẫn đổ về tấp nập và vẫn kẻ bán người mua sầm uất, nhộn nhịp như ngày xưa.
Khách du lịch muốn xem hoặc mua "thượng vàng, hạ cám" hay mua  hàng mang tính chất khác biệt (mua sỷ- mua nhiều) thì phải chọn 6 ngày phiên mà đi, bởi lẽ vào những ngày này chợ Ba Đồn mới hội tụ đầy đủ và trọn vẹn những sản phẩm, hàng hóa đặc sắc của vùng xuôi, vùng ngược và số lượng các mặt hàng tăng lên gấp chục lần so với ngày thường. Đặc biệt, đối với phiên gần Tết Nguyên Đán, không chỉ người các làng trong huyện, trong tỉnh, mà người tận